Klikdinges #160: In de bloedhitte heb ik data geharvest

Probeer maar eens een journalistiek festival te organiseren zónder iets met AI te doen. Ook op Dataharvest was het onvermijdelijk. Ik praat je door mijn persoonlijke hoogtepunten heen.

Waar ga ik het over hebben?

• Een TL;DR van mijn Dataharvest-sessies

• Overmedicatie van gevangenen

• Alle docu’s van Attenborough doorzoekbaar

Mijn afgelopen weken

Mijn bagage dubbelchecken, rugtas op en gaan. Terwijl ik deze nieuwsbrief schrijf, heb ik net afscheid genomen van de Belgische stad Mechelen. De afgelopen paar dagen was ik hier met een paar honderd journalisten op Dataharvest om nieuwe vaardigheden te leren, toffe presentaties te volgen en lekker te ‘netwerken’ (lees: bier drinken en sterke verhalen vertellen). In de hitte, met het zweet van een paar honderd journalisten in je neusholte.

Ook dit jaar zit mijn hoofd op de terugweg vol. Mijn digitale aantekeningen probeer ik altijd zo netjes mogelijk te organiseren. Na zo’n druk en inspirerend weekend denk ik vooral: wat wordt mijn volgende onderzoeksproject?

Dit jaar was het hypewoord (daar is ie weer) AI. Een fors deel in het programma was ingeruimd om onderzoeksjournalisten wegwijs te maken in hoe je kunstmatige intelligentie (of taalmodellen) kunt inzetten voor je onderzoek. Best cool, maar vlak nadat ik de eerste versie van mijn programma had gepland, merkte ik op dat ik geen enkele AI-sessie erop had staan.

Niet omdat ik een hekel heb aan AI. Integendeel, mijn volgende Klikdinges leg ik je uitgebreid uit hoe ik Claude (specifiek Code en Cowork) gebruik om mijn leven iets eenvoudiger te maken. Of nog beter: om klussen uit te voeren die je anders niet/nauwelijks had kunnen doen.

Nee, ik merkte vooral dat het allemaal nog wat oppervlakkig is. En dat vind ik niet zo vreemd voor een relatief nieuwe specialisatie binnen onderzoeksjournalistiek. Maar wat nu overblijft, zijn sessies waarin je scrapers leert maken met AI, entiteiten kunt extracten, prompts leert schrijven gaaaaaap, sorry, het is te veel op de vaardigheid gericht en te weinig op de uitkomst die je wil hebben: een steengoed verhaal. In deze sessies leer je een hamer vasthoudt en een spijker in een plank slaat, maar niet hoe je daar vervolgens een stoel mee maakt – laat staan een mooie stoel die lekker zit. Die techniek krijg je wel in de vingers, zeker omdat je met chatbots vrij snel tot een stappenplan komt.

Sidenote: zoals je hierboven ziet, ik ❤️ de em-dash. Ik ben alle zelfverklaarde ‘ik kan AI-tekst herkennen door het gebruik van de em-dash’-experts zo ongelooflijk moe… maar misschien zit ik te veel op LinkedIn.)

Is het erg dat er nu veel AI-sessies voor beginners worden aangeboden? Neuh, dat denk ik niet. Er zijn ontzettend veel journalisten met 0,0 AI-ervaring. Dankzij zulke workshops haal je de angst uit het proces en leer je ook wat de harde grenzen van AI zijn: gebruik het vooral voor A, en zeker niet voor B. Maar ik hoop echt dat de volgende conferenties iets meer aandacht schenken aan AI in het volledige proces.

Enfin, hieronder vind je de ultrakorte samenvattingen van de presentaties waar ik wél bij was.

Investigating CO2 emissions fraud by reverse-engineering publicly reported data. Bedrijven moeten hun eigen uitstoot registreren / berekenen en je raadt het al: daarbij wordt ook gefraudeerd. Een waanzinnig ingewikkelde sessie. Iets te ingewikkeld voor mij, vrees ik.

Using data to expose violations of transgender rights. De titel en omschrijving waren een beetje misleidend, want zoveel data zat hier niet in. Alsnog interessant en belangrijk (transpersonen die tot recent nog verplicht werden gesteriliseerd als ze een geslachtswijzigende operatie ondergingen), maar deze presentatie duurde helaas iets te lang.

Tracking AI scam ads and platform failure under the DSA. Dit was echt een toffe en praktische sessie. Hoe kun je AI-gegenereerde advertenties vinden die uiteindelijk vaak in een scam eindigen? Nou, via de Meta Ad Library en veel graafwerk. Dit lijkt me heerlijk om mee aan de slag te gaan. Scammers jagen!

Gambling on the beautiful game: Following the money and suspect sponsorships in European football. Twee guys hebben alle websites van voetbalclubs in de hoogste competities van Europa doorzocht op sponsordeals. Want dubieuze goksites en vage cryptobedrijven zijn doorgedrongen in elk aspect van the beautiful game.

How to spot a bot: Practical techniques and investigation ideas. De tijd van domme botaccounts is voorbij: maak plaats voor AI-bots die zich razendsnel aanpassen. Yuliia Dukach van OpenMinds is een super opgewekte en slimme onderzoeker die talloze tips gaf voor het herkennen van deze manipulators. Hier ga ik zeker meer mee doen.

Who's behind this website? Op dit moment op de conferentie kreeg de hitte me even genadeloos te pakken. De meeste tips kende ik al, maar toch links en recht nog wat nieuwe tools opgepikt. Kende jij bijvoorbeeld al Dangerzone, The Information Laundromat, Photon, ShotScraper en FouAnalytics?

Uncovering the organized economy of image-based sexual abuse. Pfoe, afsluiten met iets luchtigs was er even niet bij voor me. Maar wat een waanzinnig goed onderzoek. Inspirerend en zo helder uitgelegd dat ik gelijk gemotiveerd was om ook in de economie van gestolen beeldmateriaal te duiken.

Dataharvest ‘26 was echt fantastisch. Bij Data harvesten denk ik aan een boer die zich ergens in een weiland in het zweet werkt en ja, deze editie was bloedheet. Maar man, ik heb zoveel zin om met alle nieuwe ideeën aan de slag te gaan.

Even iets heel anders. Een paar weken geleden was ik weer een paar seconden op tv. In onze aflevering over medicatiegebruik in gevangenissen laat ik documentairemaakster Jessica Villerius de uitkomsten van mijn dataonderzoek zien. Zij wist na 2 jaar juridische strijd liefst 18.000 documenten vrij te krijgen. En ik mocht daar een mooie analyse op uitvoeren.

De conclusie: in gevangenissen worden zeer verslavende medicijnen 9 keer meer toegediend dan daarbuiten. En nee, niet omdat die mensen dat per se nodig hebben: het wordt toegediend om noodzakelijke behandelingen uit te stellen of mensen kalm te krijgen. De kans dat je ernstig verslaafd uit de gevangenis komt, is vrij groot en onnodig.

Hoe ik dat heb onderzocht, kun je in de onderstaande making of lezen. Het is een supergaaf proces waar ik stiekem best trots op ben. Voor het eerst is deze data beschikbaar en voor zover ik weet heeft niemand zo’n analyse in Nederland eerder gepubliceerd.

De komende weken ben ik even offline. Ik ga heerlijk genieten van een welverdiende vakantie. En daarna dus een AI-editie van Klikdinges.

Klikdingessen

Hij verbergt het niet eens niet meer: Trump zegt nog nét niet on the record dat hij zijn rijke vriendjes nog meer geld toeschuift via allerlei shady constructies. ProPublica heeft ruim 1.500 documenten opgevraagd en doorzoekbaar gemaakt om ongetwijfeld talloze verhalen over deze streken te vertellen.

De prijzen voor de beste datajournalistieke projecten ter wereld zijn weer uitgedeeld. Wil je weten welke waanzinnig mooie of diepgravende Klikdingessen er zijn gemaakt? Check dan deze tien winnaars.

Dit is gewoon vet. Een lekker 3D wereldbolletje met 30 dagen aan aardbevingendata erop geplot.

Honderd jaar oud worden is al gaaf. En dan krijgt sir David Attenborough ook nog eens een mooie zoekmodule waarmee je door al zijn natuurdocumentaires kunt zoeken. 🔥

Vind ik leuk

• Golf van Amerika / Mexico: Welke naam komt er op een kaart te staan?

• Je kunt nu duizenden radio- en tv-programma’s uit het verleden gratis streamen via De Schatkamer van Beeld & Geluid

• Waarom het een bijzonder slecht idee is om AI je teksten te laten schrijven

• Iets om over na te denken als je The Odyssey van Nolan gaat kijken: elke cut is handmatig gemaakt op deze manier

• Iets waar je waarschijnlijk nooit over hebt nagedacht: hoe moeilijk het is om blauw LED-licht te maken

• De conservatieve christenen van Civitas Christiana mogen niet langer desinfo verspreiden over De Week van de Lentekriebels

• Dit zijn de beste onderzoeksjournalistieke verhalen van België en Nederland van het afgelopen jaar

Tot de volgende editie. Geniet van het mooie weer! 😎

Vind je deze nieuwsbrief tof? En vind je dat meer mensen Klikdinges moeten lezen? Stuur ze dan eens door naar www.klikdinges.nl.

Een andere manier om mij en jezelf te trakteren, is door een exemplaar van het Handboek Internetresearch & Datajournalistiek aan te schaffen. Via deze link krijg ik – als een van de schrijvers van dat handboek – een extra percentage van de verkoopprijs. Alvast bedankt! ❤️